علوم قرآنیپرسش و پاسخ

منظور از «محكم» و «متشابه» در آیات قرآن چیست؟

منظور از «محكم» و «متشابه» در آیات قرآن چیست؟

محكم و متشابه به يك معنا، وصف تمام آيات قرآن واقع شده و به معناى ديگر، وصف بعضى از آيات؛ آن جا كه محكم وصف تمام آيات واقع شده344 به اين معناست كه آيات قرآن، همه داراى استحكام و اتقان است و الفاظ و معانى آن خلل ناپذير است.
در آن جا كه متشابه وصف تمام آيات واقع شده345، به اين معناست كه آيات قرآن، همه شبيه و همانند يك ديگرند (در زيبايى و فصاحت و بلاغت الفاظ و در عمق محتوا و صحت و حقانيت، …) و با يك ديگر تضادّ ندارند.
امّا آن جا كه مى فرمايد: بعضى از آيات قرآن، محكم و برخى متشابه است، محكم و متشابه وصف بعضى از آيات واقع شده اند346.
جاى شك و شبهه نيست كه بيشتر آيات قرآن محكم است؛ يعنى دلالت آنها واضح و روشن است و بعضى از آيات، متشابه است؛ يعنى دلالت آنها روشن نيست؛ بلكه دلالت بر معنايى مى كند كه در آن شك و ترديد است و بايد با مراجعه به آيات محكم، مقصود آن روشن و شبهه برطرف شود. اين كار از عهده هر كس برنمى آيد و به ائمه معصومين(ع) و علماى راستين مربوط است كه به موازين، احكام، عقايد شرعى و به روش تأويل متشابهات آشنايى كافى دارند.
درباره تعداد آيات متشابه، نظريات مختلفى وجود دارد كه در بعضى از كتاب هاى علوم قرآنى و تفسير آورده شده؛ از جمله آياتى كه جزو متشابهات ذكر كرده اند، برخى مربوط به صفات خداوند و برخى مربوط به هدايت، ضلالت، قضا و قدر و … است347.
—————
344. مانند: هود، آيه 1.
345. مانند: زمر، آيه 23.
346. مانند: آل عمران، آيه 7.
347. براى آگاهى بيشتر ر.ك: محمد هادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج 3، ص 52 به بعد؛ الميزان، ج 3، ص 19 – 75، (ذيل آيه 7 آل عمران)؛ سيد ابوالفضل ميرمحمّدى زرندى، تاريخ و علوم قرآن، ص 271 ـ 284.

Republished by Blog Post Promoter

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.