پرسش و پاسخپرسمان نماز

تفاوت در نمازهای اهل تشیع و تسنن از چه زمانی شکل گرفت؟

آیا در كتابهای اهل سنت مانند صحاح سته (كتابهای ششگانه اهلسنّت)، روایاتی وجود دارد كه نشان دهد پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله)دقیقاً مانند ما پیروان اهلبیت: وضو میگرفته، و نماز میخوانده است؟ تفاوت در نمازهای اهل تشیع و تسنن از چه زمانی و به چه دلیلی پا گرفت؟

* شكی نیست كه مسلمانان در صدر اسلام همانند پیامبر وضو میگرفتند و نماز میخواندند و اختلافی بین آنان نبود. از برخی روایات استفاده میشود كه اختلاف در وضو از زمان عثمان (خلیفه سوم) و به وسیله او به وجود آمد؛ چنان كه نقل شده است عثمان عدهای از اصحاب را جمع كرد و همانند اهل سنت وضو گرفت یعنی به جای مسح، پاهایش را شست و گفت: دیدم كه پیامبر(صلی الله علیه وآله) همین گونه وضو گرفت و عدهای از اصحاب مانند: طلحة بن عبدالله، عبدالله بن مسعود، محمدبنابیبكر و… نیز به او اعتراض كردند و به او نسبت بدعت دادند، اما نتیجهای نبخشید، چنان كه بدعتهای دیگری نیز به وجود آوردند (1).
روایات در اینباره از پیامبر(صلی الله علیه وآله) به صورت مختلف نقل شده است؛ روایات اهل سنت حاكی از این است كه پیامبر مثل آنان وضو میگرفته و نماز میخوانده است؛ چنانكه نقل میكردهاند كه پیامبر(صلی الله علیه وآله)هنگام نماز دست راست را روی دست چپ قرار میداده است (مانند اهل سنت) و بعد از سوره حمد، آمین میگفته است و… ، ولی روایات شیعه حاكی از آن است كه پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله) مثل شیعه وضو میگرفته و نماز میخوانده است؛ چنانكه قرآن كریم درباره وضو میفرماید: (یـأَیهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلَوةِ فَاغْسِلُواْ وُجُوهَكُمْ وَأَیدِیكُمْ إِلَی الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَی الْكَعْبَینِ) (2) ؛ ای كسانی كه ایمان آوردهاید! چون به [عزم]نماز برخیزید، صورت و دستهایتان را تا آرنج بشویید و سر و پاهایتان را تا مفصل [یا برآمدگی پشت پا] مسح كنید.
آیه یاد شده بر واجب بودن كارهایی در وضو دلالت دارد:
1. شستن صورت: محدوده و مقدار شستن صورت در آیه توضیح داده نشده، ولی طبق روایات معتبر، حد آن از طرف طول، از رستنگاه مو تا چانه و از طرف عرض، آنچه در میان انگشت وسط و ابهام (انگشت شصت) قرار میگیرد، میباشد (3).
2. شستن دو دست: طبق آیه (الی المرافق) دستها باید تا آرنج شسته شود، لیكن آیه نسبت به شستن از پایین به بالا یا از بالا به پایین ساكت است، ولی شستن طبیعی از بالا به پایین است و روایات وارده از اهلبیت نیز شستن آرنج به طرف سرانگشتان را بیان میكند (4).
3. مسح سر: (و امسحوا بروؤسكم). طبق صریح برخی روایات و تصریح بعضی از اهل لغت حرف «ب» به معنای تبعیض میباشد؛ یعنی قسمتی از سر را مسح كنید كه در روایات محلّ آن به یك چهارم جلوی سر معین شده است (5).
4. مسح دو پا: (و امسحوا بروؤسكم و أرجلكم إلی الكعبین) قرار گرفتن «ارجلكم» در كنار «روؤسكم» گواه بر این است كه پاها نیز باید مسح شود (6).
«كعب» هم به معنای برآمدگی پشت پا و هم به معنای غوزك مفصل میباشد، یعنی نقطهای كه استخوان ساق پا با استخوان كف پا مربوط میشود بیان شده است (7). و در آیه شریف به معنای نخست است و گواه آن، كلمه «الكعبین» در آیه است كه تثنیه است نه جمع.
بنابراین، پر واضح است كه وضو و نماز خواندن رسولاكرم(صلی الله علیه وآله) نیز مثل همین وضویی بوده كه شیعه میگیرد، زیرا بعد از رسولاكرم(صلی الله علیه وآله) امامان معصوم: و فرزندان به حق رسولاكرم(صلی الله علیه وآله) میتوانند بیانگر سیره راستین جدّشان باشند و آنچه از امامان به ما رسیده، نیز بیانگر همین وضو و نمازی است كه علمای شیعه به آن اعتقاد دارند.[علمای شیعه نیز احكام و فروعات دین را از روایات امامان(علیه السلام) گرفتهاند]؛ مثلا در روایتی از زراره و بُكیر نقل شده كه از امامباقر(علیه السلام)درباره وضوی رسولاكرم(صلی الله علیه وآله)پرسیدند. حضرت فرمان داد ظرف آبی آوردند دست راست خود را در آب فرو برد، مشتی از آن آب را برگرفته و به صورت خود ریخت و صورت خود را با آن شست؛ سپس دست چپ خود را در آب فرو برد و مشتی از آن گرفت و به ساعد خود [یعنی از مرفق به پایین]ریخت و دست راست خود را با آن شست، ولی همواره دست را از بالا به پایین كشید و هیچگاه از پایین به طرف مرفق نكشید، نه در دست راست و نه در دست چپ؛ سپس با كف دست راست خودجلوی سر و روی پا را مسح كرد و آنگاه با دست چپ همان كرد كه دست راست كرد، …(8).
اهل تسنن، نیز این گونه وضو گرفتن را خلاف آیه و باطل ندانستهاند؛ چنانكه فخر رازی، از دانشمندان اهل تسنن، در ذیل آیه شش مائده و در مسئله 33 مینویسد: فقها، عموماً شستن از آرنج به طرف سرانگشتان را مخلّ به صحت وضو نمیدانند، ولی آن را مخالف سنت برمیشمارند.
———————————————–
1. ر.ك: علی شهرستانی، وضوء النبی، ص 58 ـ 88؛ جعفر سبحانی، اضواء علی عقائد الشیعة الامامیة، ص491و492.
2. ر.ك: اسد حیدر، الامام الصادق و المذاهب الاربعة، ج3، ص181ـ364؛ جعفر سبحانی، الاعتصام بالكتاب و السنة؛ ابن حزم، المحلّی بالاثار، ج3، دارالفكر.
3. مائده، آیه6.
4. شیخ حرّ عاملی، وسائلالشیعة، ج1، ص403، باب 17 من ابواب الوضوء.
5. همان، ص405، باب19 من ابواب الوضوء.
6. همان، تفسیرنمونه، ج4، ص286؛ همان، وسائل الشیعة، ص410، باب22.
7. همان، تفسیر نمونه.
8. سیدعلیاكبر قرشی، قاموس قرآن، ج6، ص117و118.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.