خانه / پرسش و پاسخ / معاد در قرآن / آیا رستاخیز براى حیوانات هم وجود دارد؟

آیا رستاخیز براى حیوانات هم وجود دارد؟

آیا رستاخیز براى حیوانات هم وجود دارد؟ چرا؟

ممكن است در این جا پرسیده شود، مگر نخستین شرط حساب و جزا، عقل و شعور و به دنبال آن تكلیف و مسئولیت نیست؟ پس چگونه حیوانات كه هیچ كدام را دارا نیستند، مى توانند رستاخیز، حساب، جزا و كیفر داشته باشند؟
پاسخ آن است كه: مداركى در دست است كه نشان مى دهد حیوانات نیز به اندازه خود درك و فهم دارند؛ از جمله:
1. آمیختگى زندگى حیوانات با نظام جالب و شگفت انگیز كه روشن گر سطحى از فهم و شعور آنها است.
گرچه بعضى میل دارند همه اینها را نوعى الهام غریزى بدانند، اما هیچ دلیلى بر این موضوع در دست نیست كه اعمال آنها به صورت ناآگاه (غریزه و بدون عقل) انجام شود.
2. علاقه مند شدن تدریجى حیوانات به صاحبان خود یا تربیت شدن آنها یا تبدیل شدن وحشى به اهلى، در اثر تربیت، شاهد دیگرى براى این موضوع است، كه به آسانى نمى توان آن را ناشى از غریزه دانست.
3. علاوه، در آیات قرآن و روایات، مطالبى دیده مى شود كه دلیل قابل ملاحظه اى براى فهم و شعور بعضى از حیوانات محسوب مى شود. داستان فرار كردن مورچگان از برابر لشكر حضرت سلیمان(ع) و داستان آمدن هدهد به منطقه «سبا و یمن» و آوردن خبرهاى هیجان انگیز براى آن پیامبر و استدلال هدهد بر توحید و … شاهد این مدعا است. از ابوذر غفارى(ره) نقل شده كه مى گوید: ما خدمت پیامبر اكرم(ص) بودیم كه در پیش روى ما دو بز به یكدیگر شاخ زدند، آن حضرت فرمود: مى دانید چرا اینها به یك دیگر شاخ زدند؟ حاضران عرض كردند: نه، فرمود: ولى خدا مى داند چرا؟ و به زودى در میان آنها داورى خواهد كرد.[28] از برخى آیات[29] و روایات استفاده مى شود كه حیوانات هم مانند انسان ها حشر دارند و در قیامت حاضر شده و به اندازه آگاهى و مسئولیت هایشان، حساب رسى مى شوند و هر كس به حق خود مى رسد. اگر در آیه 5 سوره تكویر، فقط نام حیوانات وحشى برده شده، یا به جهت غلبه است، یا به جهت ظلمى است كه حیوانات وحشى نسبت به بقیه حیوانات دارند و یا … ؛ در این جا این پرسش باقى مى ماند كه آیا حیوانات هم تكلیف دارند یا نه؟ در پاسخ باید گفت كه تكلیف مراحلى دارد و هر مرحله، ادراك و شعور متناسب خود را مى خواهد. تكالیفى كه در اسلام براى یك انسان وجود دارد؛ به گونه اى است كه انجام آنها بدون داشتن یك سطح عالى از عقل و درك ممكن نیست و حیوانات هم مكلّف به آن نیستند، زیرا شرط آن، یعنى عقل و درك متناسب با آن تكالیف در آنها نیست، اما مرحله ساده تر و پایین ترى از تكلیف درباره آنها تصور مى شود كه مختصرى فهم و شعور براى آن كافى است و نمى توان آن را در مورد حیوانات انكار كرد؛ به همین جهت، حشر آنها هم با حشر انسان ها تفاوت دارد؛ انسان ها بعد از حساب رسى یا وارد بهشت و یا وارد جهنم مى شوند، ولى حیوانات، بهشت و جهنم ندارند، بلكه بعد از انتصاف و اجراى عدالت مى میرند و خاك مى شوند.[30] یعنى اگر ستمى به یك دیگر كرده باشند، در صحنه قیامت قصاص مى شوند.
در تفسیر آیه 5 تكویر، وجوه دیگرى نیز گفته شده؛ از جمله:
1. برخى از مفسران، «حشر» در آیه (وَ إِذا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ) را مربوط به قیامت نمى دانند، بلكه از نشانه هاى قبل از قیامت مى دانند و آیه را این گونه تفسیر كرده اند: همان حیواناتى كه در حال عادى، وحشى و از هم دور بودند و از یك دیگر مى ترسیدند و فرار مى كردند، به علت شدت و وحشت حوادث هول ناك آستانه قیامت، همه چیز را فراموش كرده، گرد هم جمع مى شوند؛ گویا مى خواهند با اجتماعشان، از شدت ترس و وحشت خود بكاهند.[31] 2. برخى گفته اند: حشر در آیه، مربوط به قیامت است، ولى مقصود از «وحوش»، حیوانات وحشى نیستند، بلكه منظور آیه انسان هاى وحشى سیرت است.[32] —————
[28] طبرسى، مجمع البیان، ج 4، ص 49.
[29] انعام، آیه 38؛ تكویر، آیه 5.
[30] اقتباس از بحارالأنوار، ج 7، ص 276؛ المیزان، ج 7، ص 73 ـ 83؛ تفسیر نمونه، ج 5، ص 221 ـ 227؛ طبرسى، مجمع البیان، ج 10، ص 249.
[31] ر.ك: تفسیر نمونه، ج 26، ص 173 – 174.
[32] ر.ك: حسن مصطفوى، التحقیق فی كلمات القرآن الكریم، ج 13 ـ 14، ص 53 ـ 54.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.