نبوت در قرآنپرسش و پاسخ

آيا حضرت آدم پيامبر هم بوده اند؟

آيا حضرت آدم تنها يك انسان برگزيده بوده اند، يا اين كه پيامبر هم بوده اند؟

همه پيامبران الهى انسان هاى برگزيده اند و حضرت آدم، انسانى برگزيده و پيامبر بود. براى اثبات نبوت حضرت آدم(ع) ، مى توانيم به دو طريق استدلال كنيم:
الف) آياتى كه بر خصوص نبوت آن حضرت دلالت مى كنند. اين آيات عبارت است از:
1. (إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَ هِيمَ وَءَالَ عِمْرَ نَ عَلَى الْعَــلَمِينَ )؛[1] خداوند، آدم و نوح و آل ابراهيم و آل عمران را بر جهانيان برترى داد.
در اين آيه دو نكته قابل توجه است:
الف) به كار رفتن كلمه «اصطفا»، درباره حضرت آدم؛
ب) قرار گرفتن نام آدم، در كنار نوح، آل ابراهيم و آل عمران.
روشن است كه «اصطفا» در فرهنگ قرآنى به جز وظيفه پيامبرى و مسئوليت پيام رسانى به مردم، چيز ديگرى نيست. خداوند در قرآن كريم مى فرمايد: (قَالَ يَـمُوسَى إِنِّى اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَــلَـتِى وَبِكَلَـمِى …)؛[2] [خداوند]فرمود: اى موسى! من تو را با رسالت هاى خويش و با سخن گفتنم [با تو]، بر مردم برترى دادم و برگزيدم. هم چنين مى فرمايد: (ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَـبَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا)؛[3] سپس اين كتاب [آسمانى] را به گروهى از بندگان برگزيده خود به ميراث داديم.
در آيه ديگر آمده است: (وَ مَن يَرْغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبْرَ هِيمَ إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُو وَ لَقَدِ اصْطَفَيْنَـهُ فِى الدُّنْيَا)؛[4] جز افراد سفيه و نادان، چه كسى از آيين ابراهيم روى گردان خواهد شد؟ ما او را در اين جهان برگزيديم.
از سوى ديگر قرار گرفتن نام آدم(ع)در كنار نوح(ع)و ديگران، مى تواند قرينه بر پيامبر بودن آن حضرت باشد.
بنابراين، به لحاظ اين كه نوح، آل ابراهيم و آل عمران، به نوبه خود پيامبر بوده اند؛ پس آدم نيز پيامبر خواهد بود. ممكن است كسى بگويد كه استعمال «اصطفا» به تنهايى، نمى تواند پيامبر بودن فردى را ثابت كند، چرا كه همين واژه، را قرآن درباره حضرت مريم(س) نيز به كار برده است، حال آن كه ايشان پيامبر نبوده اند. پاسخ اين سخن آن است كه دليل قطعى داريم كه نبوت و پيامبرى ويژه مردان است. اين دليل قطعى، قرينه است بر اين كه اصطفا درباره مريم به معناى پيامبرى نيست. قرآن هم مى گويد رسولان و پيامبران مرد بوده اند (وَ مَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِى إِلَيْهِم مِّنْ أَهْلِ الْقُرَى)؛[5] و ما نفرستاديم پيش از تو، جز مردانى از اهل آبادى ها كه به آنها وحى مى كرديم. و آيه: (وَ مَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِى إِلَيْهِمْ فَسْـَلُواْ أَهْلَ الذِّكْر)؛[6] و پيش از تو، جز مردانى كه به آنها وحى مى كرديم، نفرستاديم؛ اگر نمى دانيد از آگاهان بپرسيد.
2. (ثُمَّ اجْتَبَـهُ رَبُّهُو فَتَابَ عَلَيْهِ وَ هَدَى )؛[7] سپس پروردگارش او را برگزيد و توبه اش را پذيرفت و هدايتش نمود. در فرهنگ قرآن «اجتبا»، براى كسانى به كار رفته كه پيامبر بوده اند؛ مانند آيه: (فَاجْتَبَـهُ رَبُّهُو فَجَعَلَهُو مِنَ الصَّــلِحِينَ )؛[8] ولى پروردگارش او [حضرت يونس] را برگزيد و از صالحان قرار داد. و آيه: (وَ كَذَ لِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَ يُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الاَْحَادِيث)؛[9] و اين گونه پروردگارت تو [حضرت يوسف] را بر مى گزيند و از تعبير خواب ها به تو مى آموزد.
ب) آياتى كه به طور عموم بر نبوت آن حضرت، دلالت دارد:
آياتى كه نشان مى دهد خداوند هيچ گاه كسى را بدون اين كه از سوى رسولى، ابلاغ بيان و وظيفه به او شود، در آخرت معذّب نكرده و يا در دنيا هلاك نمى كند. بعضى از اين آيات عبارت است از:
1. (وَ مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً )؛[10] و ما هرگز [قومى را] مجازات نخواهيم كرد، مگر آن كه پيامبرى مبعوث كرده باشيم [تا وظايف شان را بيان كند].
2. (وَ مَا كَانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَى حَتَّى يَبْعَثَ فِى أُمِّهَا رَسُولاً يَتْلُواْ عَلَيْهِمْ ءَايَـتِنَا)؛[11]و پرودگار تو هرگز شهرها و آبادى ها را هلاك نمى كرد، تا اين كه در كانون آنها پيامبرى مبعوث كند كه آيات ما را بر آنان بخواند.
ازاين رو بر اساس اين آيات، لازم است براى انسان هاى ابتدايى پيامبرى مبعوث شود و اين شخص، همان حضرت آدم(ع) ، نخستين مخلوق خداوند بر روى زمين است.
افزون بر اين آيات، احاديث نيز بر پيامبرى آدم(ع) ، دلالت دارد؛ از آن جمله:
1. «عن ابى ذر قال يا رسول اللّه ارأيت آدم أنبياً كان؟ قال: نعم كان نبياً رسولا؛[12] ابوذر گفت: يا رسول اللّه! آيا به نظر شما آدم نبى بوده است؟ پيامبر(ص) فرمود: بلى آدم نبى و رسول بود».
2. در مجلس مأمون، على بن محمد بن الجهم، از امام رضا(ع)پرسيد: اى پسر رسول خدا! آيا شما قائل به عصمت انبيا هستيد؟ امام(فرمود: بلى، گفت: پس شما آيه (وَ عَصَى ءَادَمُ رَبَّهُو فَغَوَى) را چگونه توجيه مى كنيد؟ امام(ع)فرمود: واى بر تو، اى على! از خدا بترس و فواحش را به پيامبران خدا نسبت مده و كتاب خدا را به رأى خود تفسير نكن.[13]
از اين حديث به روشنى استفاده مى شود كه امام(ع)هم چون پيامبر(ص) ، به نبوت آدم(ع)قائل بوده است.[14]
—————
[1] آل عمران، آيه 33.
[2] اعراف، آيه 144.
[3] فاطر، آيه 32.
[4] بقره، آيه 130.
[5] يوسف، آيه 109.
[6] نحل، آيه 43.
[7] طه، آيه 122.
[8] قلم، آيه 50.
[9] يوسف، آيه 6.
[10] اسراء، آيه 15.
[11] قصص، آيه 59.
[12] نورالدين هيثمى، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، ج 8، ص 198.
[13] عزيز الله عطاردى، مسند الامام الرضا(ع) ، ج 2، ص 124.
[14] براى مطالعه بيشتر ر.ك: الميزان، ج 1، ص 145ـ150.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.